امروز نيز ، توجه محققين و پژوهشگران تاريخ و ادبيات تاجيك را به خود جلب مىنمايد . نخستين دانشمندى كه دربارهء تذكرة الشعراى مطربى ، معلومات داده است ، سردفتر ادبيّات شوروى تاجيك ، صدر الدّين عينى مىباشد . وى مىنويسد : « مطربى بخارايى ، شاگرد خواجه حسن نثارى ، از شعراى عصر يازدهم هجرى است . صاحب تذكره است ، اما تذكره‌اش مطالعه نشد . » سپس از ردايف الاشعار ، غزل پنج بيتى او را با مطلع : چون در نظرم روى تو نبود به چمنها * آتش فكنم در همه گلها و سمنها . . . « 1 » نمونه آورده است . ممكن است ص . عينى ، به يكى از مأخذها اتكا كرده ، مطربى بخارايى ، نوشته باشد ، زيرا خود مؤلف تذكره ، از سمرقند بودن خود را صريحا آورده است . متأسفانه ص . عينى ، تذكرهء مطربى را ، مطالعه نكرده بوده است . در فهرست دستخطهاى فرهنگستان علوم ازبكستان ، ضمن توصيف نسخهء قلمى تذكرة الشعراى مطربى ، قيد كرده مىشود كه اين تذكره ، از لحاظ موضوع و مندرجه ، قابل اهميّت است ، زيرا بسيار وقايع و حوادث تاريخى عصر شانزده ، در آن مندرج است . « 2 » معلوم مىشود كه محرّر فهرست مذكور ، تذكرهء مطربى را با دقّت مورد مطالعه ، قرار داده و اهميّت آموزش اين اثر مهم را ، به خوبى درك نموده است . در سال 1961 م . ادبيات‌شناسان ر . مقيموف وب . وليخواجه‌يف ، مقاله‌اى زير عنوان : « چند سخن عايد به يك تذكره » انتشار داده‌اند . در اين مقاله ، دربارهء مندرجه ، ساخت و اهميّت ادبى و تاريخى تذكرهء مطربى ، سخن رفته است . گرچه مؤلفان مقالهء مذكور ، به اهمّيت تذكره توجه نموده‌اند ؛ اما به برخى از اخبار نادرست ، راه داده‌اند . مثلا آنها مىنويسند كه : « از طرف ديگر مطربى ، در اثناى سمرقند را به تصرّف خود درآوردن عبد اللّه خان شيبانى ، با او ملاقات كرده ، داير به مسئله‌هاى شعر و شاعرى ، مصاحبه

--> ( 1 ) . نمونهء ادبيات تاجيك ، گردآورنده صدر الدين عينى ، مسكو ، سال 1926 م ، ص 151 - 152 . ( 2 ) . مجموعهء دستنويسهاى شرقى آكادمى علوم جمهورى ازبكستان ( به زبان روسى ) ، زير نظر و شركت ا . ا . سميونف ، تاشكند ، سال 1952 م ، جلد 1 ، ص 130 - 131 .